Van hoạt động bình thường hàng tháng, hàng năm nhưng đột nhiên bị kẹt, không mở hoặc không đóng được. Kiểm tra không thấy cặn bẩn, nước sạch, môi trường không khắc nghiệt. Nhiều người cho rằng van kẹt là do cặn bẩn, nhưng thực tế có nhiều nguyên nhân khác. Ăn mòn, nhiệt độ, áp suất, thiếu bôi trơn, thiết kế kém đều có thể làm van kẹt mà không liên quan đến cặn. Hiểu rõ nguyên nhân giúp phòng ngừa và xử lý đúng cách, tránh hỏng van nghiêm trọng.
1. Ăn mòn điện hóa giữa kim loại
Nguyên nhân
Hai kim loại khác nhau tiếp xúc trong môi trường ẩm. Phản ứng điện hóa tạo ra oxit kim loại. Lớp oxit mọc ra, làm tăng ma sát. Trục van thép, thân van gang hoặc đồng rất dễ bị.
Dấu hiệu
Bề mặt trục van có gỉ sét màu nâu, xanh. Van khó mở dần dần theo thời gian. Kẹt hoàn toàn sau nhiều tháng không sử dụng. Nước sạch vẫn bị vì hơi ẩm không khí.
Phòng ngừa
Chọn vật liệu tương thích: Toàn bộ inox hoặc toàn bộ đồng. Sơn phủ chống ăn mòn trục van. Bôi trơn định kỳ tạo lớp cách ly. Đóng mở van thường xuyên, không để lâu.
2. Nhiệt độ gây giãn nở không đồng đều
Nhiệt độ cao
Kim loại giãn nở khi nóng. Trục van và thân van giãn nở khác nhau. Khe hở ban đầu 0.2mm có thể biến thành 0mm. Trục không quay được, kẹt chặt.
Ví dụ: Van hơi nước 200°C, trục giãn ra nhiều hơn thân. Khi nguội co lại, nhưng đã biến dạng vĩnh viễn.
Nhiệt độ thấp
Kim loại co lại khi lạnh. Gioăng cao su cứng đờ ở nhiệt độ thấp. Mỡ bôi trơn đông cứng. Van không thể đóng mở.
Thay đổi nhiệt độ đột ngột
Hơi nước nóng đột ngột vào van lạnh. Giãn nở không kịp, gây biến dạng. Ứng suất nhiệt làm vênh trục. Van kẹt hoặc rò rỉ.
Giải pháp
Chọn van thiết kế chịu nhiệt phù hợp. Khởi động từ từ, tránh shock nhiệt. Cách nhiệt van nếu môi trường quá lạnh. Dùng mỡ bôi trơn chịu nhiệt cao/thấp.
3. Gioăng và O-ring cứng hóa
Lão hóa cao su
Cao su tiếp xúc oxi không khí dần dần cứng. Nhiệt độ cao làm nhanh quá trình này. Gioăng trục van cứng, không đàn hồi. Lực ma sát tăng lên gấp nhiều lần.
Dấu hiệu
Gioăng có vết nứt nhỏ khi quan sát. Cứng, không bóp móp được như mới. Van cần lực lớn hơn để quay. Thỉnh thoảng kẹt, thỉnh thoảng mở được.
Phòng ngừa
Thay gioăng định kỳ 2-3 năm. Chọn vật liệu phù hợp: Viton cho nhiệt cao, EPDM cho hơi nước. Bảo quản van trong bao kín khí nếu không dùng lâu. Bôi trơn gioăng trước khi lắp.
4. Thiếu bôi trơn hoặc mỡ khô cứng
Mỡ bôi trơn hết
Mỡ bị rửa trôi theo thời gian. Bay hơi ở nhiệt độ cao. Bị oxy hóa thành cặn cứng. Trục van kim loại chà sát trực tiếp.
Mỡ sai loại
Dùng mỡ ô tô cho van công nghiệp. Nhiệt độ cao làm mỡ chảy ra hoặc cháy. Mỡ không chống nước bị rửa trôi. Mỡ không tương thích với cao su làm phồng gioăng.
Giải pháp
Bôi trơn định kỳ 3-6 tháng một lần. Dùng mỡ chuyên dụng cho van: Chịu nhiệt, chống nước, tương thích gioăng. Lượng vừa đủ, không quá nhiều cũng không quá ít. Kiểm tra mỡ có khô cứng không.
5. Áp suất cao làm biến dạng
Áp suất một phía
Áp suất đẩy đĩa van hoặc cầu van vào seat. Lực ép rất lớn: 10 bar trên đĩa DN100 = 8000 kg. Biến dạng nhẹ, đĩa ăn sâu vào seat. Không tách ra được khi mở.
Áp suất nhiệt độ kết hợp
Áp suất cao + nhiệt độ cao = kim loại mềm hơn. Dễ biến dạng vĩnh viễn. Van đóng lâu ngày, biến dạng dần. Mở lại rất khó.
Xử lý
Xả áp trước khi mở van. Không để van đóng lâu với áp suất cao. Chọn van thiết kế chịu áp cao đúng chuẩn. Kiểm tra định kỳ, mở đóng thử.
6. Kết tinh muối và cặn hóa học
Không phải cặn bẩn thông thường
Nước chứa muối khoáng. Khi bay hơi, muối kết tinh. Lớp tinh thể mọc giữa khe hở. Trong suốt hoặc trắng, khó nhìn thấy.
Hóa chất tạo polymer cứng. Lớp mỏng nhưng rất chắc. Gắn chặt vào bề mặt kim loại.
Dấu hiệu
Nước sạch trong nhưng có muối hòa tan. Nhiệt độ cao làm nước bay hơi. Van đóng lâu không dùng. Khi mở rất khó, như bị dính keo.
Phòng ngừa
Rửa van bằng nước sạch trước khi đóng lâu. Xả nước tích tụ trong thân van định kỳ. Dùng nước mềm nếu có thể. Mở đóng van thường xuyên.
7. Thiết kế và lắp đặt kém
Van không đồng tâm
Ống nối không thẳng hàng. Lực kéo, đẩy lệch trục van. Trục bị cong, ma sát tăng. Lâu ngày kẹt hoàn toàn.
Mặt bích siết không đều
Một bên chặt, một bên lỏng. Van bị kéo nghiêng. Trục không quay trơn tru. Dần dần kẹt.
Không có giá đỡ
Van lớn, nặng treo lơ lửng. Trọng lượng làm võng ống. Kéo van lệch tâm. Trục chịu lực bất thường.
Giải pháp
Lắp van đúng kỹ thuật, thẳng hàng. Siết bu lông mặt bích chéo, đều lực. Lắp giá đỡ cho van lớn. Kiểm tra căn chỉnh khi phát hiện khó quay.
8. Rung động làm lỏng lẻo
Rung động liên tục
Bơm, máy nén gần đó rung. Truyền qua ống vào van. Các chi tiết van dần lỏng. Trục van lệch vị trí, ma sát tăng.
Giải pháp
Lắp van xa nguồn rung nếu có thể. Dùng khớp giảm rung giữa bơm và ống. Kiểm tra siết chặt các ốc vít, đai ốc van. Lắp giá đỡ chống rung.
9. Không sử dụng lâu ngày
Van đóng lâu không mở
Kim loại tiếp xúc dính chặt vào nhau (cold welding). Lớp oxit mỏng giữa hai bề mặt. Mỡ bôi trơn khô cứng. Không còn lớp bôi trơn.
Quy tắc vàng
Mở đóng van ít nhất 1 tháng một lần. Dù không dùng vẫn phải tập thể dục cho van. Quay 10 vòng mở, 10 vòng đóng. Bôi trơn thêm sau khi tập.
10. Cách xử lý van bị kẹt
Bước 1: Không dùng lực mạnh ngay
Dễ làm gãy trục, vặn tróc ren. Làm hỏng van hoàn toàn. Phải chi phí thay mới.
Bước 2: Phun dầu thấm
Dùng dầu WD-40 hoặc Rust Release. Phun vào khe hở trục van. Chờ 30 phút đến vài giờ để thấm. Phun nhiều lần nếu cần.
Bước 3: Gõ nhẹ
Dùng búa cao su gõ nhẹ xung quanh. Rung động giúp dầu thấm sâu. Phá vỡ lớp oxit dính. Không gõ quá mạnh.
Bước 4: Thử quay từ từ
Quay thuận, quay ngược nhẹ nhàng. Lắc lư để nới lỏng. Tăng lực từ từ. Cảm nhận có nới ra không.
Bước 5: Dùng cần gạt dài
Tăng đòn bẩy, lực lớn hơn. Quay đều, không giật. Nếu vẫn không được, dừng lại.
Bước 6: Tháo rời nếu cần
Tháo bonnet (nắp van) ra. Kiểm tra trục, gioăng. Vệ sinh, bôi trơn lại. Lắp lại đúng kỹ thuật.
11. Phòng ngừa tốt hơn chữa trị
Bảo trì định kỳ
Lập lịch bảo trì cho từng van. Ghi rõ ngày bôi trơn, kiểm tra. Tập mở đóng định kỳ. Ghi nhận bất thường.
Chọn van chất lượng
Đầu tư van tốt ngay từ đầu. Tiết kiệm hơn thay thường xuyên. Chọn nhà sản xuất uy tín. Đúng tiêu chuẩn, có chứng chỉ.
Đào tạo nhân viên
Hướng dẫn cách mở đóng van đúng. Nhận biết dấu hiệu bất thường. Bảo trì cơ bản. Báo cáo khi phát hiện vấn đề.
Kết luận
Van bị kẹt không chỉ do cặn bẩn mà còn nhiều nguyên nhân khác: ăn mòn, nhiệt độ, thiếu bôi trơn, áp suất, thiết kế kém và không sử dụng lâu ngày.
Xem thêm sản phẩm TẠI ĐÂY
FACEBOOK:https://web.facebook.com/Công Ty Tnhh Đầu Tư Và Thiết Bị Công Nghiệp ADM
Mọi nhu cầu tư vần hay báo giá sản phẩm liên hệ qua:
Điện thoại:0965.595.039
GMAIL: Vattunhamay01@gmail.com