Thiết bị đo không hoạt động chính xác mãi mãi. Theo thời gian, cảm biến drift, cơ cấu cơ học mòn, môi trường vận hành tác động làm thiết bị đọc sai so với giá trị thực. Kiểm định là quy trình xác nhận thiết bị đo đang hoạt động trong giới hạn sai số cho phép. Không kiểm định định kỳ nghĩa là đang vận hành hệ thống dựa trên số liệu không đáng tin cậy mà không biết. Hậu quả tích lũy dần và thường chỉ lộ ra khi thiệt hại đã lớn.
Kiểm Định Và Hiệu Chuẩn Khác Nhau Thế Nào?
Hai thuật ngữ này thường bị dùng lẫn lộn nhưng có nghĩa khác nhau về mặt kỹ thuật và pháp lý.
Hiệu chuẩn là quá trình kỹ thuật thuần túy. So sánh chỉ số của thiết bị đo với chuẩn đo lường đã biết chính xác. Ghi nhận sai lệch. Điều chỉnh thiết bị về đúng giá trị nếu cần. Hiệu chuẩn có thể do bộ phận nội bộ của nhà máy thực hiện nếu có thiết bị chuẩn phù hợp.
Kiểm định là quá trình xác nhận pháp lý. Cơ quan nhà nước hoặc tổ chức được ủy quyền thực hiện kiểm tra thiết bị đo và cấp chứng chỉ xác nhận thiết bị đạt yêu cầu kỹ thuật theo quy định pháp luật. Thiết bị đo trong danh mục phương tiện đo bắt buộc kiểm định phải có tem kiểm định.
Ở Việt Nam, Luật Đo lường năm 2011 và các nghị định hướng dẫn quy định rõ danh mục thiết bị bắt buộc kiểm định, chu kỳ kiểm định và tổ chức có thẩm quyền thực hiện.
Một thiết bị có thể đã được hiệu chuẩn tốt về mặt kỹ thuật nhưng vẫn chưa đạt yêu cầu pháp lý nếu chưa được kiểm định bởi tổ chức được ủy quyền. Ngược lại, thiết bị có tem kiểm định nhưng chưa được hiệu chuẩn đúng cách có thể vẫn đo sai trong thực tế.
Thiết Bị Đo Nào Bắt Buộc Phải Kiểm Định?
Không phải mọi thiết bị đo đều bắt buộc kiểm định theo quy định pháp luật. Danh mục bắt buộc tập trung vào thiết bị ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế, sức khỏe và an toàn cộng đồng.
Đồng hồ đo điện năng dùng để tính tiền điện là thiết bị bắt buộc kiểm định phổ biến nhất. Sai số đồng hồ điện ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng và nhà cung cấp điện.
Đồng hồ đo nước sinh hoạt và nước công nghiệp dùng để tính tiền cũng thuộc danh mục bắt buộc. Cân và thiết bị cân đo dùng trong mua bán hàng hóa cần kiểm định định kỳ.
Thiết bị đo áp suất, nhiệt độ và lưu lượng trong hệ thống áp lực như nồi hơi, bình chịu áp lực phải kiểm định theo quy định an toàn thiết bị áp lực.
Thiết bị đo trong y tế như máy đo huyết áp, cân sức khỏe và nhiệt kế y tế cần kiểm định để đảm bảo chẩn đoán chính xác.
Thiết bị đo trong phòng thí nghiệm kiểm nghiệm thực phẩm, dược phẩm và môi trường cần kiểm định để kết quả kiểm nghiệm có giá trị pháp lý.
Tiêu chuẩn quản lý chất lượng như ISO 9001 yêu cầu thiết bị đo phải được hiệu chuẩn và kiểm soát đo lường có hệ thống.
Quy Trình Kiểm Định Diễn Ra Như Thế Nào?
Hiểu rõ quy trình giúp chuẩn bị tốt hơn và đạt kết quả kiểm định suôn sẻ hơn.
Bước chuẩn bị trước kiểm định quan trọng không kém bản thân quá trình kiểm định.
Thiết bị cần được vệ sinh sạch sẽ trước khi mang đi kiểm định. Cặn bẩn tích tụ trên cơ cấu đo có thể làm thiết bị đọc sai trong khi kiểm định . Kết quả kiểm định phản ánh trạng thái thực tế của thiết bị tại thời điểm kiểm định.
Kiểm tra sơ bộ trước khi gửi đi kiểm định. Đảm bảo thiết bị bật được, hiển thị bình thường và không có lỗi rõ ràng. Nếu thiết bị đang có vấn đề rõ ràng cần sửa chữa trước, không nên gửi đi kiểm định ngay. Sửa xong rồi mới kiểm định để tránh phải gửi lại lần hai.
Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ thiết bị. Tên sản phẩm, nhãn hiệu, số series, phạm vi đo, cấp chính xác và lý lịch kiểm định lần trước nếu có. Tổ chức kiểm định cần những thông tin này để chọn phương pháp và thiết bị chuẩn phù hợp.
Kiểm định thực hiện tại nhiều điểm trong phạm vi đo. Không chỉ kiểm tra một điểm duy nhất. Thường kiểm tra tối thiểu 5 điểm phân bố đều trong dải đo. Bao gồm điểm đầu, điểm cuối và các điểm trung gian. Sai số tại mỗi điểm được ghi nhận và so sánh với giới hạn cho phép theo tiêu chuẩn.
Với thiết bị có chi tiết chuyển động như đồng hồ cơ, kiểm định cả theo chiều tăng và chiều giảm của thông số đo. Chênh lệch giữa hai chiều gọi là độ trễ hay hysteresis cũng là thông số cần kiểm tra.
Nếu thiết bị không đạt, cần sửa chữa hoặc hiệu chỉnh rồi gửi kiểm định lại. Thiết bị không đạt kiểm định không được phép tiếp tục sử dụng cho mục đích yêu cầu kiểm định.
Chu Kỳ Kiểm Định Được Quy Định Thế Nào?
Chu kỳ kiểm định phụ thuộc vào loại thiết bị và quy định cụ thể của từng nhóm thiết bị.
Đồng hồ đo điện năng thường có chu kỳ kiểm định từ 5 đến 10 năm tùy cấp chính xác và điều kiện lắp đặt. Đồng hồ đo nước thường kiểm định 5 năm một lần. Van an toàn và thiết bị áp lực thường kiểm định hàng năm.
Trong thực tế vận hành công nghiệp, nhiều thiết bị cần hiệu chuẩn nội bộ thường xuyên hơn chu kỳ kiểm định pháp định. Điều này đặc biệt quan trọng với thiết bị vận hành trong môi trường khắc nghiệt, nhiệt độ cao, rung động mạnh hoặc hóa chất ăn mòn. Những điều kiện này làm thiết bị drift nhanh hơn điều kiện bình thường.
Hệ thống quản lý đo lường tốt không chỉ tuân thủ chu kỳ kiểm định pháp định mà còn thiết lập thêm lịch hiệu chuẩn nội bộ dựa trên dữ liệu lịch sử thiết bị và mức độ ảnh hưởng của sai số đến chất lượng sản phẩm.
Hậu Quả Của Việc Không Kiểm Định Đúng Hạn
Hậu quả pháp lý là trực tiếp nhất. Sử dụng thiết bị bắt buộc kiểm định mà không có tem kiểm định hợp lệ vi phạm Luật Đo lường. Bị xử phạt hành chính. Kết quả đo từ thiết bị không kiểm định không có giá trị pháp lý trong tranh chấp thương mại hoặc báo cáo cơ quan quản lý.
Hậu quả kỹ thuật tích lũy dần và thường tệ hơn hậu quả pháp lý về mặt kinh tế. Thiết bị đo sai làm toàn bộ số liệu vận hành không đáng tin cậy. Quyết định điều chỉnh quy trình dựa trên số liệu sai. Chất lượng sản phẩm không ổn định mà không rõ nguyên nhân.
Hậu quả về uy tín xảy ra khi khách hàng hoặc cơ quan kiểm tra phát hiện thiết bị không được kiểm định. Mất chứng nhận ISO hoặc các chứng nhận chất lượng khác. Mất hợp đồng với khách hàng yêu cầu hệ thống đo lường được kiểm soát.
Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Kiểm Định Hiệu Quả
Quản lý kiểm định thiết bị đo là công việc hệ thống, không phải việc làm một lần.
Lập danh sách đầy đủ tất cả thiết bị đo trong nhà máy. Phân loại theo nhóm bắt buộc kiểm định và nhóm chỉ cần hiệu chuẩn nội bộ. Ghi nhận thông tin chu kỳ kiểm định và ngày kiểm định lần cuối của từng thiết bị.
Thiết lập lịch kiểm định hàng năm dựa trên danh sách này. Gửi thiết bị đi kiểm định trước khi hết hạn ít nhất một tháng để có thời gian xử lý nếu thiết bị không đạt và cần sửa chữa.
Lưu trữ đầy đủ chứng chỉ kiểm định và kết quả hiệu chuẩn theo từng thiết bị. Hồ sơ này cần dễ truy xuất khi cần kiểm tra hoặc kiểm toán.
Phân tích xu hướng drift của từng thiết bị qua các lần hiệu chuẩn liên tiếp. Thiết bị drift nhanh cần rút ngắn chu kỳ hiệu chuẩn hoặc kiểm tra nguyên nhân tại sao drift nhanh hơn bình thường.
Kết Luận
Kiểm định thiết bị đo không chỉ là nghĩa vụ pháp lý. Đó là nền tảng để mọi số liệu trong hệ thống có thể tin cậy được. Thiết bị đo sai số liệu sai. Số liệu sai quyết định sai. Quyết định sai gây thiệt hại kinh tế và rủi ro an toàn tích lũy theo thời gian.
Xem thêm sản phẩm TẠI ĐÂY
FACEBOOK:https://web.facebook.com/Công Ty Tnhh Đầu Tư Và Thiết Bị Công Nghiệp ADM
Mọi nhu cầu tư vần hay báo giá sản phẩm liên hệ qua:
Điện thoại:0965.595.039
GMAIL: Vattunhamay01@gmail.com